Ürojinekolojik Cerrahi: Pelvik Organ Sarkması ve İdrar Kaçırma

Doç. Dr. Burak Tatar

3 saat önce

3 dakikada okunur

Ürojinekoloji, kadınlarda pelvik taban sorunlarını ele alan alandır. En sık karşılaşılan iki sorun pelvik organ sarkması (prolapsus) ve idrar kaçırmadır. Çoğu hastada ilk tercih ameliyatsız yöntemlerdir. Bu yöntemler yeterli olmadığında cerrahi tedavi gündeme gelir. Bu yazıda sorunların ne olduğunu, cerrahi seçeneklerin genel çerçevesini ve ameliyat kararında nelerin dikkate alındığını bulabilirsiniz.

Pelvik organ sarkması nedir?

Pelvik organ sarkması, leğen kemiği içindeki organları taşıyan kas ve dokular zayıfladığında organların aşağı doğru kaymasıdır. ACOG'a göre en önemli neden gebelik ve vajinal doğumdur. Menopoz, ileri yaş, tekrarlayan ağır kaldırma, kabızlık, kronik öksürük ve fazla kilo da katkıda bulunabilir. Hangi organın sarktığına göre sistosel (mesane), rektosel (rektum), enterosel (ince bağırsak), rahim sarkması ve vajina kubbesi sarkması gibi adlar kullanılır.

Belirtiler yavaş başlayabilir. Leğen kemiğinde basınç ya da doluluk hissi, vajinada şişlik, idrar kaçırma, mesaneyi tam boşaltamama, bağırsak boşaltımında zorluk ve bel ağrısı görülebilir.

Stres tipi idrar kaçırma nedir?

Stres tipi idrar kaçırma, öksürme, hapşırma, gülme ya da egzersiz sırasında idrar sızmasıdır. İdrar yolunu çevreleyen kasların ya da idrar yolunu ve mesaneyi destekleyen dokuların zayıflamasıyla ortaya çıkabilir. Gebelik, doğum ve yaşlanma bu zayıflığa yol açabilir.

Cerrahiden önce neler denenir?

Şikâyetleriniz günlük yaşamınızı fazla etkilemiyorsa önce ameliyatsız seçenekler önerilir:

Pessary adı verilen, vajinaya yerleştirilen destekleyici bir araç
Kegel egzersizleri, fizik tedavi ve biofeedback
Kilo verme, kabızlığı önleme, kafein ve sıvı alımını düzenleme gibi yaşam tarzı değişiklikleri

Bu yöntemler yetersiz kalırsa ve şikâyetler belirginse cerrahi düşünülür.

Ameliyat kararında nelere bakılır?

Ameliyat türü kişiye göre seçilir. ACOG'a göre şu noktalar birlikte değerlendirilir:

Şikâyetlerin şiddeti
Yaş: genç yaşta yapılan ameliyattan sonra sarkmanın tekrar etme olasılığı vardır
Gebelik planı: ACOG, ileride gebelik düşünülüyorsa ameliyatın aile tamamlanana kadar ertelenmesini önerir
Diyabet, kalp hastalığı, solunum sorunları ve sigara gibi ameliyat riskini artıran durumlar
Rahmin alınıp alınmayacağı: rahmin korunmasının ameliyatı kısaltma gibi yararları olabilir, ancak anormal kanama ya da ailede rahim veya rahim ağzı kanseri öyküsü varsa rahim alınması önerilebilir

Hiçbir tedavinin, ameliyat dahil, tüm şikâyetleri ortadan kaldıracağı garanti edilemez. Ameliyattan sonra ilişkide ağrı, leğen kemiğinde ağrı ya da idrar kaçırma gibi yeni sorunlar da ortaya çıkabilir.

Sarkma ameliyatlarında seçenekler

ACOG sarkma cerrahisini iki ana gruba ayırır. Vajinayı daraltan ya da kapatan tamamlayıcı (obliteratif) ameliyatlarda vajinal ilişki mümkün olmaz. Organları özgün konumlarına getirmeyi amaçlayan onarıcı (rekonstrüktif) ameliyatlar ise en sık yapılan gruptur. Onarıcı ameliyatlar vajinadan, karından açılan bir kesiyle ya da laparoskopiyle yapılabilir. Laparoskopide robotik sistem de kullanılabilir. Başlıca onarıcı yöntemler şunlardır:

Kişinin kendi dokularıyla yapılan askı ve tespit ameliyatları
Ön ya da arka vajina duvarının dikişlerle güçlendirildiği kolporafi
Sakrokolpopeksi: Vajina kubbesi sarkmasında kullanılır, karından ya da laparoskopiyle yapılabilir ve ağ (mesh) kullanılır
Sakrohisteropeksi: Rahmin alınmasını istemeyen hastalarda rahim sarkması için ağ kullanılarak yapılır

ACOG, ağ kullanımının yararları ve riskleri olduğunu, bu konunun cerrahla ayrıntılı konuşulması gerektiğini belirtir. Vajinadan yerleştirilen ağın ciddi komplikasyon riski yüksektir ve yalnızca yararın riski haklı çıkardığı seçilmiş durumlarda düşünülmelidir. Sarkma birçok hastada ağ kullanmadan da tedavi edilebilir.

İdrar kaçırma ameliyatlarında seçenekler

Üretra çevresine enjeksiyon: Kesi gerektirmez, muayenehane ortamında yapılabilir, ancak genellikle şikâyeti tamamen gidermez.
Askı (sling) ameliyatları: Orta üretra askısı en sık yapılan yöntemdir. Kişinin kendi dokusuyla yapılan geleneksel askı da vardır.
Kolposüspansiyon (Burch ameliyatı): Mesane boynunun dikişlerle desteklendiği bu yöntem karından açılan bir kesiyle ya da laparoskopiyle yapılabilir.

Gerekirse sarkma ve idrar kaçırma ameliyatları aynı seansta birlikte yapılabilir. Sentetik orta üretra askısı ileride gebelik planlayan kadınlar için önerilmez.

Olası riskler ve iyileşme dönemi

Kanama, enfeksiyon, mesane, bağırsak, damar ya da sinirlerin zarar görmesi, anesteziye bağlı sorunlar ve ameliyat sonrası idrar yapma güçlüğü gibi riskler vardır. Ağ kullanılan ameliyatlarda ağın doku içine yerleşmesi (erozyon), uzun süren ağrı ve ilişkide ağrı görülebilir. Bazı hastalar ameliyattan sonra bir süre kateterle mesanelerini boşaltmak zorunda kalabilir.

İyileşme süresi ameliyat türüne göre değişir. Ağır kaldırmaktan, ıkınmaktan ve yoğun egzersizden bir süre kaçınmanız istenir. İlişkiye, tampon kullanımına, sürüş ve egzersize ne zaman dönebileceğinizi hekiminiz söyler. Ateş, şiddetli karın ağrısı, yoğun kanama, nefes darlığı, idrar yapamama ya da idrar yaparken yanma gibi belirtilerde hekiminizle hemen iletişime geçin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Durumunuzu Dr. Tatar muayenede değerlendirecektir. Sorularınız için 0542 837 73 88 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Muayenehane saatleri: Pazartesi-Cuma 09.00-17.00, Cumartesi 10.00-14.00.